Jakie weszły zmiany i dlaczego były konieczne?
Nowelizacja ustawy z dnia 18 grudnia 2025 r. ma na celu przede wszystkim doprecyzowanie niejasnych dotąd pojęć. Do tej pory brak definicji „pracy zarobkowej” czy „aktywności niezgodnej z celem zwolnienia” powodował, że pacjenci często nieświadomie tracili prawo do zasiłku przez drobne, codzienne czynności.
Jak w swoim wystąpieniu wskazał adw. Michał Jerzy Skorupka za uzasadnieniem projektu ustawy zmieniającej – ustawodawca postawił na dwa filary:
- doprecyzowanie przesłanek utraty zasiłku, by uniknąć arbitralnych decyzji ZUS.
- umożliwienie pracy u jednego pracodawcy przy jednoczesnym przebywaniu na zwolnieniu u drugiego (w określonych przypadkach).
Nowe zasady korzystania z L4: liczy się cel leczenia
Najważniejsza zmiana dotyczy art. 17 ustawy o świadczeniach pieniężnych. Od 13 kwietnia 2026 r. ubezpieczony traci zasiłek, jeśli – spełni się w jego przypadku co najmniej jedna z następujących przesłanek: wykonuje on pracę zarobkową lub podejmuje aktywność niezgodną z celem zwolnienia.
W ustawie zdefiniowano, że pracą zarobkową jest każda działalność o charakterze zarobkowym, niezależnie od podstawy prawnej (z wyłączeniem incydentalnych czynności wymuszonych istotnymi okolicznościami). Określono, że aktywność niezgodna z celem zwolnienia to taka, która utrudnia lub wydłuża leczenie, z wyłączeniem zwykłych czynności życia codziennego.
Wobec tego, w świetle nowych regulacji samo ustalenie przez ZUS faktu podejmowania jakiejkolwiek aktywności przez osobę przebywającą na zwolnieniu lekarskim (przykładowo: odebranie dziecka ze szkoły, drobne zakupy) nie będzie wystarczające do stwierdzenia utraty prawa do świadczenia. Niezbędne stanie się wykazanie istnienia związku pomiędzy aktywnością a jej negatywnym wpływem na przebieg procesu leczenia.
Co to oznacza w praktyce?
- Koniec z automatyzmem: Samo ustalenie aktywności przez ZUS to za mało. Organ musi wykazać negatywny wpływ danej czynności na proces leczenia lub rekonwalescencji.
- Czynności dnia codziennego: Nowe przepisy wprost wyłączają zwykłe czynności życiowe z katalogu aktywności zakazanych.
- Wyjątki incydentalne: Za pracę zarobkową nie będą uznawane incydentalne czynności wymuszone istotnymi okolicznościami.
Praca u jednego pracodawcy, zwolnienie u drugiego
Nowelizacja wprowadza zasadę, według której niezdolność do pracy będzie oceniana indywidualnie pod kątem rodzaju wykonywanych obowiązków. Jest to odejście od zasady ogólnej niezdolności do jakiejkolwiek pracy zarobkowej.
Ubezpieczony zatrudniony u kilku płatników składek (np. na dwóch etatach lub etacie i zleceniu) będzie mógł – na swój wyraźny wniosek – nadal wykonywać pracę z jednego tytułu, mimo przebywania na L4 z drugiego.
Co ważne, powyższe może zostać zastosowane, tylko gdy rodzaj obowiązków w drugiej pracy musi pozwalać na ich wykonywanie mimo stanu zdrowia. Aktywność zawodowa u jednego pracodawcy nie może pogarszać stanu zdrowia ani opóźniać rekonwalescencji związanej ze zwolnieniem u drugiego pracodawcy.
Przykładem może być np. gdy osoba pracuje rano jako nauczyciel w szkole, a wieczorami zajmuje się wprowadzaniem danych do systemu i dochodzi do problemów z krtanią i głosem. Przy silnym zapaleniu strun głosowych i nakazie milczenia, lekarz orzeka niezdolność do pracy w szkole. Pacjent może jednak nadal pracować przy komputerze, ponieważ ta aktywność nie wymaga używania głosu i nie opóźnia rekonwalescencji.
Ważne: Omawiana zmiana dotycząca możliwości wystawienia L4 tylko dla jednego tytułu ubezpieczenia wejdzie w życie dopiero 1 stycznia 2027 r.
Nowoczesna kontrola: Co wolno Inspektorowi ZUS?
Wraz z większą swobodą dla pracowników, ustawodawca rozszerzył kompetencje kontrolne ZUS. Przestarzałe przepisy zastąpiono procedurą dostosowaną do dzisiejszych realiów.
Nowe przepisy rozszerzają zakres sprawowanych kontroli osób ubezpieczonych oraz precyzują jej procedurę (między innymi nadając Inspektorom ZUS uprawnienia do legitymowania chorego, czy też wstępu do miejsca przeprowadzania kontroli).
Kontrola polega na ustaleniu, czy ubezpieczony nie wykonuje pracy zarobkowej ani nie podejmuje aktywności sprzecznej z celem zwolnienia, a w przypadku zasiłku opiekuńczego – również na weryfikacji, czy istnieją inni członkowie rodziny mogący zapewnić opiekę. Kontrola może odbywać się w domu, miejscu pracy lub miejscu aktualnego przebywania chorego.
Uregulowano ponadto tryb i sposób przeprowadzania kontroli, wskazując, że wszczynana jest ona z urzędu, bez uprzedniego ustalania jej terminu, a jej intensywność może wzrastać w okresach zwiększonej absencji chorobowej.
Wszystkie te działania muszą być prowadzone z zachowaniem zasadyproporcjonalności i nie mogą zakłócać procesu leczenia. Z każdej kontroli powstanie protokół, do którego ubezpieczony ma prawo wnieść zastrzeżenia.
Podsumowanie: Próba znalezienia równowagi
Nowe przepisy to krok w stronę urealnienia zasad korzystania ze zwolnień lekarskich. Z jednej strony chory przestaje być „więźniem we własnym domu” i zyskuje ochronę przed restrykcyjną interpretacją przepisów. Z drugiej – ZUS otrzymuje jasne narzędzia do walki z prawdziwymi nadużyciami.
Zapraszamy do zapoznania się z wydaniem Faktów TVN poświęconym nowym przepisom, w którym swoimi spostrzeżeniami podzielił się adw. Michał Jerzy Skorupka.
Podstawa prawna: Ustawa z dnia 18 grudnia 2025 r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. 2026 poz. 26).
Porównaj artykuł: Komentarz ekspercki o AI w praktyce prawniczej
podstawa prawna: ustawą z dnia 18 grudnia 2025 r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz niektórych innych ustaw.
Porówna również: Wizerunek kadry olimpijskiej – komentarz dla Fakty TVN
